Wolfram Alpha “Bilgi Motoru” ile Semantik Web


Henüz 20 yaşındayken teorik fizik konusunda doktora alan “harika çocuk” Stephen Wolfram 80’lerde matematiksel modeller için standart araç haline gelmiş olan “Mathematica” yazılımını geliştirdi. Sahibi olduğu Wolfram Research ve Harward Üniversitesi işbirliği ile aynı yazılımın altyapısını kullanarak 15 Mayıs 2009’da yayınladıkları ve son iki yıldır internetin en çok sözü edilen “bilgi motoruWolfram Alpha üzerinde çalışmaya devam ediyorlar.

.

.

Bir “arama motoru” olan Google’dan farkı da buradan ileri geliyor. Google aradığınız bilgi hakkında hangi kaynakları nerelerde bulabileceğinizin bir dökümünü (adreslemesini) yapar. Siz aradığınız bilgiyi buralarda gezinerek kendiniz derlemeye çalışırsınız. Size sunulan şey istediğiniz bilginin kendisi değil, sadece muhtemel kaynakçasıdır. “Arama motorlarının” başarısı, sizi öncelikli bir sıralamada en doğru hedeflere yönlendirebilmeleriyle ile ölçülür.

Oysa “bilgi motoru” kavramı ile bilim kurgu filmlerden tanıdığımız akıllı (semantik) bilgisayarlar çağına girmeye başladığımızı düşünmek yanlış olmaz. Bilgisayara bir soru girdiğinizde veri tabanından konuyla ilgili derlediği bilgileri önce kendisi işler, sizin ihtiyacınız olan sonuç haline getirip onu sunar. Tıpkı o filmlerdeki gibi sesli komut özelliği burada da var :) WolframAlpha’nın önünüze getireceği sonuç sayfası web üzerindeki hazır bir sayfa değildir, sorunuz üzerine üretilmiştir. Örneğin, karmaşık bir matematik denkleminin sadece sonucunu vermekle kalmaz, grafik tablosunu da çizebilir. Bu yöntemde, İstanbul’u sorguladığınızda konumu, tarihi, coğrafyası, nüfusu yanı sıra, o anki hava sıcaklığına, trafik durumuna varıncaya kadar sizin için güncel bilgilerle hazırlanmış bir ansiklopedik sayfa ile karşılaşabilirsiniz.

.

.

Bunu gerçekleştirmek üzere çeşitli alanlarda pek çok bilgi elle girilmiş. Bazıları ise veritabanlarından otomatik olarak çekilmiş. Uygun algoritmalar kurulup modeller yapılmış. Bunun sonucunda, Wolfram Alpha doğal dille (şimdilik İngilizce) sorulan soruları anlayıp, cevabını bulabilir hale gelmiş.

Wolfram Alpha’cıların kendi çözümleri yanında “Google’ın ilkel kaldığı, onu tahtından edeceği” türünden daha çok reklama yönelik yorumlarıyla karşılaşabilirsiniz. Oysa bu uygulamalar her zaman varlıklarını sürdürecek farklı kulvarlara sahipler.

WoframAlpha Google ile değilse bile Wikipedia ile rakip gösterilebilir. Burada katılımcılar tarafından oluşturulmayı veya güncellenmeyi bekleyen “sabit” sayfalar yerine güvenilir kaynaklar üzerinden otomatik olarak güncel kalabilen, üstelik sorunuza uygun olarak özelleştirilmiş yanıtlar alabilmeniz söz konusu. İşte aradaki bu fark, makineler için başarılması en zor konu olan semantik (anlamlandırma) yeteneği ile ilgili. Bu nedenle Wolfram Alpha türünün öncü örneklerinden olması bakımından da bilgisayar tarihinin kilometre taşlarından biri.
.

Sonuçların Güvenilirliği

Bu konuda her zaman belli bir çabayı göstermeye devam edecek olsa da, Google gibi arama motorları indeksledikleri bilginin doğruluğundan sorumlu tutulmaz ve onu yeterince ölçemezler. Oysa aynı konu, bilgiyi kendi eliyle sunan bir kaynak olma iddiasındaki Wikipedia için daha önemlidir. Gelin görün ki, herkes tarafından güncellenebilen sayfalardaki bu bilgilerin akademik anlamda doğruluğunu sağlamak veya sonradan kontrol edebilmek ise üzerinde sürekli tartışılan, kolay çözümü olmayan en temel sorun kabul edilir.

Derlenen alt bilgilerle yeni sonuçlara ulaşan “bilgi motoru” olma iddiasındaki bir uygulama için ise sonucu etkileme özellikleri dolayısıyla o alt bilgilerin güvenilirliği kuşkusuz diğer ikisinden de önemlidir. Bu noktada WolframAlpha bilgilerini bütün bir web’den değil, sadece önceden belirlediği güvenilir kaynaklardan alır. Bunlar çoğunlukla resmi kurumlar ve akademik kaynaklardır. “Güvenilir otoritelerin” de onlara eklenmekte olduğu söyleniyor. İsterseniz size sunulan bilgiye hangi kaynaklar taranarak ulaşıldığını görebilmeniz mümkün.

.

Kulvar

Wolfram Alpha daha çok mantıksal ve matematiksel ifadeleri anlayabilen matematik, fizik, kimya, finans, müzik, mühendislik, sağlık gibi bir çok bilim dalında yöneltilen sorulara anlamlı cevaplar verebilen, bu yönüyle eğitimciler için çok önemli bir arama motoru.

.

.

Bir tarihi olayın gerçekleştiği sırada dünyanın bir diğer ucundaki hava şartlarını sorabilirsiniz. Bu durumda, önce olayın tarihini saptayacak ve aynı tarihte sorguladığınız bölge için hava durumu bilgilerini eğer istatistiklere giren bir tarih diliminde ise onu bularak, değilse yıllık ortalamalardan yola çıkarak karşınıza getirecektir. İki ülke, dağ veya köprü arasında belli özelliklerde kıyaslama yapmasını istediğinizde çok başarılı sonuçlar alabiliyorsunuz.

Wolfram Alpha ile “yoruma açık” sorulardan çok (bazen bunlara da esprili yanıtlar alabilirsiniz) bilimsel verilerle ilgili aramalar için uygun olduğunu akıldan çıkarmamak gerekiyor. İddialı bilgisayar teknolojileri karşısındaki standart milli sorumuz “Ne var ne yok”u denediğinizde “Henüz Türkçe bilmediğini” söylüyor :) “What are you doing ?” (ne yapıyorsun?) sorusuna ” I am doing computation for the world” (Dünya için hesaplama yapıyorum) diye cevaplıyor. “Who I am ?” (ben kimim) diye sorduğunuzda ip adresinizi ve ip adresine dayalı olarak dünya üzerinde hangi paralel ve meridyende bulunduğunuzu gösterebiliyor.

WolframAlpha Tabi ki çok yeni, tabi ki hatalar yapabiliyor. Zaten adı üzerinde, “alpha sürümler” yazılımlarda “kararlı (nihai) sürümden” bir önceki, “son deneme” sürümüdür. Kaldı ki, semantik gibi başarı ihtimali hala tartışılan böylesi iddialı bir işte hatasız başlangıçlar beklemek zaten abartı olurdu.

Üstün niteliklerine rağmen Google veya Wikipedia kadar yaygınlaşamamış olması İngilizce ile sınırlı kalmasından ileri geliyor olmalı. Zamanla diğer dillere de uzanacağından kuşku yok fakat bu konuda -her dilin semantik yapısının farklılaşması gibi- rakiplerine oranla fazladan bir dezavantajı bulunuyor. Diğerlerinden çok daha fazla insan gücü ve yatırım gerekiyor olabilir. Bu nedenle olsa gerek, Stephen Wolfram’ın “Google veya Wikipedia tarafından satın alınmaya açık olduklarını” söylediği yazılıyor. Bu konuda bir gelişme haberi henüz yok. Aksine, Google’ın aynı alanda Google Public Data adıyla kendi çözümlerini öne sürmeye başladığını görüyoruz.

Wolfram Alpha’nın Firefox ve iPhone eklentilerini incelemek isteyebilirsiniz.
.
Son olarak, Stephen Wolfram‘ın bir konferansına misafir olalım. (Türkçe altyazılı)

.


Sağlıcakla…
.

Wall Street Institute

Yorum, Katkı ve Sorularınız